ในสภาวะที่ภาคอุตสาหกรรมต้องเผชิญกับแรงกดดันรอบด้าน ทั้งต้นทุนพลังงานที่ผันผวนและมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น คำถามสำคัญขององค์กรการผลิตในวันนี้จึงไม่ได้หยุดอยู่แค่ว่า “เราจะอนุมัติงบประมาณซื้อเทคโนโลยีใหม่เมื่อไหร่?” แต่อยู่ที่ว่า “ในทุกๆ วัน สายการผลิตของเรากำลังสูญเสียพลังงานและปล่อยคาร์บอนไปกับสิ่งที่ไม่จำเป็นมากแค่ไหน โดยที่เราไม่เคยรับรู้มาก่อน?”
เครื่องจักรที่ถูกเปิด Warm-up ทิ้งไว้นานเกินความจำเป็น แรงดันในระบบลมอัดที่มีจุดรั่วซึมเล็กๆ หรือการปรับระบบปรับอากาศในพื้นที่ทำงานให้เย็นเกินเกณฑ์มาตรฐาน สิ่งเหล่านี้มักถูกมองว่าเป็นเรื่องเล็กน้อยในวิถีการทำงานประจำวัน แต่เมื่อพฤติกรรมเหล่านี้เกิดขึ้นซ้ำๆ ในโรงงานที่มีเครื่องจักรนับร้อยเครื่องตลอด 365 วัน ความสูญเสียจุดเล็กๆ เหล่านั้นจะสั่งสมจนกลายเป็น Energy Loss ก้อนโต ที่คอยกัดกร่อนกำไรและขัดขวางเป้าหมายความยั่งยืนขององค์กรอย่างเงียบๆ
MEGA Tech ได้ร่วมเจาะลึกมุมมองกับ คุณอาคม กุตัน Leader Production จาก Siam Asahi Manufacturing Co., Ltd. บุคลากรสายงานผลิตระดับหน้างานที่ผ่านการอบรมในหลักสูตร “GREEN TRANSFORMATION for Next-Generation Factory Leaders” โดยสถาบันเทคโนโลยีการผลิตสุมิพล (SIMTEC) บทสนทนานี้ช่วยเปิดมิติทัศนคติใหม่ว่า หัวใจของการเปลี่ยนผ่านโรงงานสู่อุตสาหกรรมสีเขียว ไม่ได้เริ่มต้นจากการทุ่มเงินลงทุนมหาศาล แต่เริ่มจากการปรับ Mindset ของคนสาย Production ให้มองเห็น “ความสูญเสีย” ผ่านแว่นตาใบใหม่ที่เชื่อมโยงเรื่องการผลิต พลังงาน และคาร์บอนเข้าด้วยกัน
Siam Asahi Manufacturing Co., Ltd.
เปลี่ยน Loss ที่ซ่อนอยู่ ให้กลายเป็นข้อมูลที่วัดผลได้ (From SEEN to LEAN)
สำหรับคนสายตรงในภาคการผลิต สิ่งที่สร้างแรงกระทบต่อวิธีคิดมากที่สุดคือการเชื่อมต่อกันอย่างเป็นระบบระหว่าง SEEN และ LEAN
ในอดีต ความสูญเสียในกระบวนการผลิตมักถูกประเมินผ่าน “ความคุ้นเคย” เช่น คิดว่าการเปิดเครื่องทิ้งไว้ล่วงหน้าคงไม่ส่งผลกระทบมากนัก แต่เมื่อนำแนวคิด Industrial IoT และระบบเซนเซอร์เข้ามาประยุกต์ใช้เพื่อสร้าง Process & Energy Visibility (SEEN) พฤติกรรมหน้างานที่ไม่เคยถูกตั้งคำถาม จะถูกแปลงค่าออกมาเป็นตัวเลขการใช้พลังงานและมูลค่าต้นทุนที่เป็นเงินบาทได้อย่างแม่นยำและเรียลไทม์
“SEEN ช่วยปลดล็อกสิ่งที่เคยตกสำรวจให้ปรากฏขึ้นมาอย่างชัดเจน เมื่อเรามองเห็นปัญหาผ่าน Data และรู้ต้นตอที่แท้จริง แล้วเราก็นำหลักการ LEAN เข้าไปจัดการตัดลดความสูญเปล่าในสายการผลิตได้อย่างตรงจุด”
การทำให้ความสูญเสียกลายเป็นสิ่งที่ “มองเห็นได้” ช่วยเปลี่ยนผ่านจากการรณรงค์ประหยัดพลังงานแบบเดิมๆ ที่มักขอความร่วมมือโดยไร้เป้าหมาย ให้กลายเป็น KPI การบริหารต้นทุนเชิงตัวเลข ที่คนหน้างานสามารถติดตาม วิเคราะห์ และลงมือแก้ไขได้จริงในทุกๆ วัน
พิชิต Energy Loss: จัดการ Idle Loss & Over Supply ก่อนคิดเรื่องงบลงทุน
จากการลงมือปฏิบัติในฐานเวิร์กชอปจำลองของ SIMTEC คุณอาคม ได้ฉายภาพความสูญเสียในสายการผลิตที่มักซ่อนตัวอยู่อย่างมิดชิด 2 รูปแบบหลัก ได้แก่:
- Idle Loss: พลังงานที่ถูกจ่ายและสูญเสียไปโดยเปล่าประโยชน์ในระหว่างที่เครื่องจักรจอดนิ่ง หรืออยู่ในสถานะสแตนบายโดยไม่ได้สร้างผลผลิต
- Over Supply Loss: การจ่ายทรัพยากรหรือพลังงานเกินกว่าความต้องการจริงของกระบวนการ เช่น พื้นที่ทำงานต้องการอุณหภูมิควบคุมที่ 25°C แต่กลับตั้งค่าไว้ที่ 20°C พลังงานส่วนเกินที่จ่ายไปตลอดเวลาไม่ได้ช่วยเพิ่มคุณภาพให้แก่สินค้า แต่กลับกลายเป็นต้นทุนแฝงที่องค์กรต้องจ่ายไปอย่างไร้คุณค่า
ข้อคิดอันมีค่าจากจุดนี้คือ “ก่อนที่เราจะยื่นขออนุมัติงบประมาณเพื่อซื้อเครื่องจักรใหม่หรือระบบประหยัดพลังงานราคาแพง ลองกลับมาสแกนดูว่า ทรัพยากรและเครื่องจักรเดิมที่เรามีอยู่ ถูกใช้งานอย่างเต็มประสิทธิภาพแล้วหรือยัง?” การปรับแต่งกระบวนการทำงาน (Process Optimization) และการตัดลด Idle Loss ถือเป็นกลยุทธ์ที่สร้าง Quick Win ได้ทันทีโดยไม่จำเป็นต้องใช้เงินลงทุนแม้แต่บาทเดียว
เติมเต็ม “Software ทางความคิด” เพื่อขับเคลื่อน Hardware ให้เต็มศักยภาพ
ในมิติด้านสิ่งแวดล้อม Siam Asahi Manufacturing ได้ขับเคลื่อนนโยบายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกมาอย่างต่อเนื่อง 2–3 ปี ทั้งการติดตั้ง Solar Rooftop และการปรับเปลี่ยนเครื่องจักรประสิทธิภาพสูง อย่างไรก็ตาม สิ่งที่คุณอาคมมองว่าคือ “ฟันเฟืองสำคัญที่สุด” ที่ต้องเร่งพัฒนาควบคู่กันไป คือ Mindset ของพนักงาน
สำหรับคุณอาคม การอบรมครั้งนี้จึงไม่ได้เปลี่ยนเฉพาะ “วิธีมองหน้างาน” แต่ยังเริ่มเปลี่ยน “วิธีคิดและพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน” อีกด้วย
หากลองสังเกตง่ายๆ เวลาเราไปเดินเลือกซื้อของในซูเปอร์มาร์เก็ต เราอาจมองหาแค่ ราคา ปริมาณ หรือความคุ้มค่า แต่เมื่อได้เรียนรู้เรื่อง Carbon Footprint สายตาในการมองสินค้าจะเปลี่ยนไปทันที เราจะเริ่มมองหา “ฉลากคาร์บอน” (Carbon Label) หรือฉลากลดโลกร้อน บนตัวบรรจุภัณฑ์มากขึ้น
การเลือกซื้อสินค้าสไตล์คนรักโลกในชีวิตประจำวัน ไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่คิด แต่เริ่มจากแนวคิดง่ายๆ ดังนี้:
- เลือกสินค้าที่ปล่อยคาร์บอนน้อยกว่า (CFP ต่ำกว่า): หากมีเครื่องดื่มสองยี่ห้อที่คุณภาพและราคาใกล้เคียงกัน ยี่ห้อที่มีฉลากแสดงตัวเลขการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ต่ำกว่า ย่อมหมายความว่าในกระบวนการผลิตและขนส่งสินค้านั้น สร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า
- สนับสนุนผู้ผลิตที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม (CFO): การเลือกซื้อสินค้าจากแบรนด์หรือองค์กรที่มีนโยบายลดคาร์บอนอย่างชัดเจน เท่ากับว่าเรากำลังใช้ “พลังเงินในกระเป๋า” เป็นเสียงโหวตสนับสนุนให้ผู้ประกอบการหันมาดำเนินธุรกิจแบบยั่งยืน
- มองรอบด้านถึงบรรจุภัณฑ์และการขนส่ง: ปรับพฤติกรรมมาเลือกสินค้าที่ใช้บรรจุภัณฑ์รีไซเคิลได้ หรือเลือกซื้อสินค้าที่ผลิตในท้องถิ่น (Local Products) เพื่อลดระยะเวลาและพลังงานที่ใช้ในการขนส่งสินค้า
“เมื่อเราเข้าใจว่าคาร์บอนในโรงงานถูกคำนวณมาอย่างไร เราจะเริ่มเห็น ‘คาร์บอนที่ซ่อนอยู่’ ในของทุกชิ้นที่เราซื้อในชีวิตประจำวันทันที การประหยัดพลังงานจึงไม่ได้จบลงเมื่อแตะบัตรเลิกงาน แต่กลายเป็นวิถีชีวิตที่เราเลือกสนับสนุนสินค้าที่รักษ์โลกในทุกๆ วัน” คุณอาคมกล่าวย้ำ
สมการความสำเร็จ: เมื่อ Bottom-up เดินมาพบกับ Top-down
เมื่อให้ประเมินระดับความรู้ของตนเอง คุณอาคมมองว่าการอบรมครั้งนี้ช่วยเพิ่มความเข้าใจจากเกือบ 0% สู่ 50% ส่วน “อีก 50% ที่เหลือ” คือมิติของการนำองค์ความรู้ไปปฏิบัติจริงในระดับโครงสร้างองค์กร
- ระดับปฏิบัติการ (Bottom-up): ต้องการความเชี่ยวชาญในด้าน SEEN & LEAN เพื่อทำหน้าที่สแกน ค้นหา ค้นพบ และลงมือขจัด Loss ในพื้นที่หน้างานของตนเอง
- ระดับบริหาร (Top-down): ต้องมีความเข้าใจในด้าน GREEN & CLEAN เพื่อมองเห็นภาพใหญ่ ความคุ้มค่าเชิงเศรษฐศาสตร์ ตลอดจนกลไกสนับสนุนและข้อกฎหมาย เพื่อให้พร้อมอนุมัติโครงการที่ต้องใช้เงินลงทุน
หากคนหน้างานค้นพบโอกาสในการปรับปรุงแต่ผู้บริหารมองไม่เห็นคุณค่า โครงการประหยัดพลังงานก็อาจหยุดอยู่แค่ในกระดาษ ในทางกลับกัน หากผู้บริหารตั้งเป้าหมายลดคาร์บอนแต่คนหน้างานมองไม่เห็นวิธีการปฏิบัติ การเปลี่ยนผ่านก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้จริง การขับเคลื่อน Green Transformation ให้ประสบความสำเร็จ จึงต้องเกิดจากการสร้าง “ภาษาเดียวกัน” ที่เชื่อมระหว่างหน้างานผลิตกับห้องประชุมผู้บริหาร
EXCLUSIVE TAKEAWAY | ข้อคิดสำหรับผู้นำองค์กร
“หัวใจของ Green Transformation ไม่ใช่เรื่องของ Hardware แต่คือพลังของ ‘Human Mindset’
เมื่อคนหน้างานมองเห็นทุกความสูญเปล่าที่ซ่อนอยู่ การดูแลสิ่งแวดล้อมจะไม่ใช่ ‘กฎระเบียบ’ ที่ต้องทำตาม แต่คือ ‘วิถีชีวิต’ ที่ทุกคนเลือกทำในทุกๆ วัน และนั่นคือ DNA ขององค์กรแห่งอนาคต”
คุณอาคม กุตัน Leader Production
Siam Asahi Manufacturing Co., Ltd.
